Zandbakmanagement

Tijdens de ochtendpauze kijk ik graag naar het spel in de zandbak, het graven, bouwen, spitten en  pannen vullen. Ik observeer de praters, de denkers en de doeners. Wat zich daar afspeelt, is de wereld in het klein. Teun deelt de lakens uit. ‘De dijk moet hoger.’ De dijk ligt overdwars in de zandbak, die bij ons op school zeker 5 meter lang en 3,5 meter breed is. De tegels  onder in de zandbak zijn al dagen in het zicht. Kjell spoort Jeff aan om de dijk met de schop flink aan te stampen. Het geplette zand glijdt af naar beneden, waar Sören zich opwindt omdat zijn tunnel dicht loopt. Andere Teun vindt dat het niet de juiste plek is voor een tunnel en dat doet voor Sören de deur dicht.  ‘Jullie willen altijd je zin’, gevolgd door  ´na schooltijd wordt mijn werk ook al vernield.´ Hij ratelt nog even door, waarna hij met een betraand gezicht zijn arm zover in de tunnel steekt, dat ook zijn hoofd verdwijnt. Ondertussen verzamelt de kookgroep het zand dat zojuist is vrijgekomen.

Deze grote zandbak is bedoeld voor de kinderen van groep 3 tot en met groep 8. Ze maken er dagelijks dankbaar gebruik van. Geen kind dat zich verveeld en als ze weer in de klas terug zijn, zijn ze uitgewaaid, uitgeraasd en voldaan. Niet alleen, vanwege de zandbak overigens, want ook in ander buitenspeelmateriaal is ooit flink geïnvesteerd. Daar komt nog bij dat de ochtendpauze is verlengd tot een half uur. De tijd daarvóór en daarna is qua leertijd des te efficiënter.
Het leerrendement van de zandbak zelf wordt ook niet onderschat. Hoe maak je met vijf verschillende graafgroepen toch een gezamenlijk bouwwerk? Hoe betrek je een ander in jouw plan? Wat accepteer je wel en niet en hoe houd je rekening met elkaar? Ik bedenk me dat over dit ideale leermiddel wel veel geschreven zal zijn. Dat valt in eerste instantie tegen. In het algemeen wordt gesteld dat zandbakken belangrijk voor de ontwikkeling van opgroeiende kinderen zijn (emotioneel, contact met bodem, vormen, knoeien, fantasie enz.), maar dat ze in aantal afnemen uit angst voor ziekten en nog erger gevaren voor verstikking en vergiftiging.  Binnen het onderwijs zijn het vooral de ervaringsgerichte en natuurscholen die het nut onderschrijven. Wetenschappers verwijzen naar Scandinavisch onderzoek dat aantoont dat rollenspel (de leider, de volger, de compromismaker) in de zandbak begint. De gemeentepolitiek heeft de term ´zandbakmanagement´ geïntroduceerd  om het zelforganiserend vermogen van burgers aan te wakkeren.  Alles op een hoop geveegd, zegt het genoeg: de zandbak is de leerschool van het leven.  Ik hoop dat onze nieuwe brede school een hele brede zandbak krijgt.