‘De witlof uit, de blauwe bessen in ’

Witlofteler Siem Jan Hemmes geniet als hij buiten tussen de bessenstruiken loopt. Dat is wat anders dan de donkere witlofschuur. Sinds de voormalig akkerbouwer de teelt van pennen (witlofwortels) heeft afgestoten en is gespecialiseerd in de trek van witlof op water, vertoeft hij het grootste deel van het jaar in zijn cellen. Twee jaar geleden bracht hij daar zelf verandering in door op bijn 2 ha blauwe bessen struiken te planten. Wel een beetjee vreemd zo tussen de leeggerooide bollenvelden. Voorbijgangers zijn dus ook blij verrast, vooral als blijkt dat ze ook nog een bakje uit de automaat kunnen trekken.

 


Op het randje van de Anna Paulowna polder staan op 1,8 ha duizenden bessenstruiken geplant. Blauwe bessen wel te verstaan. Voor Limburg heel gewoon, maar niet voor de winderige kuststrook in de kop van Noord Holland. De struiken zijn in plantruggen gezet, gemaakt uit 140 containers gecomposteerde houtsnippers. Langs de weg staat een rij houten kuubkisten om de ergste wind tegen te houden. De windhaag daarvoor is nog maar heel ‘duntjes’. Fraai is anders, maar lopend tussen de besdragende struiken, vergeet je dat snel.
Hemmes moet nog wennen aan zijn rol als fruitteler. De invloed van de (zoutige) wind is om te beginnen toch wat onderschat. Een dikke rij bomen planten in de open polder geeft nog een raar gevoel. Daarnaast was de voorjaarsnoei volgens de teler een beproeving. Bij elke struik was het weer wikken en wegen. Hemmes: ,,Dat ik nog geen volleerd fruitteler ben, weet ik nu ook wel.’’ Hij hoopt het nog wel te worden. Het werk in de buitenlucht is om te beginnen al een mooie afwisseling voor de donkere witlofschuur. In juni en juli is het alleen nog een kwestie van onkruidvrijhouden. Als de witlofoogst eind juni aan de kant is en de vakantie zit erop, begint in augustus de pluk.

Witlof
Onder Witloftelers is Breezander Hemmes een bekende. Het (familie)bedrijf is relatief klein maar weet van geen wijken. Groeien wil en kan hij niet. ,,Met de trek van 25 hectare wortels, halen we het maximale uit de uitrusting. Bovendien lijkt het er niet op dat de vraag naar witlof nog zal aantrekken,‘’, aldus Hemmes. Hij volgde zijn vader Albert op die in 1979 met de witlof begon. Hij was gespecialiseerd in de teelt van vroege wortel en kwam dan ook als eerste op de markt met witlof van hydrocultuur. Het handelsmerk van Hemmes nu is kort grof lof. Hij voert aan op veiling ZON van september tot en met juni. ,,We oogsten en leveren altijd, ook als de prijzen slecht zijn.’’ Behalve vader Albert draait ook zijn vrouw in de firma mee. Het streven is verder om personeel zo lang mogelijk vast te houden. Hemmes: ,,Dit doen we met persoonlijke aandacht, een gelikte kantine zit er niet in.’’

Alternatief
Hemmes was al jaren op zoek naar een tweede teelt; of wellicht een teelt om op over te schakelen. Zo orienteerde hij zich ondermeer op kweekpaling en op de teelt van aardbeien. Maar paling was en is nog steeds een risicovolle onderneming en goede aarbeikwekers zijn er ook al zoveel. Een folder over blauwe bessen liet hem echter niet meer los. Op 15 november 2008 werd 1,8 hechtare akkerland aangeplant. De struiken staan op ruggen, die zijn opgebouwd met 2.100 ton gecomposteerde houtsnippers. Hetwatergeven verlooptvia druppelslangen op de ruggen. In de droge maand juni werd 2 liter per struik per dag gegeven. Regelmatig kneep Hemmes in de grond om te kijken hoe vochtig deze nog was.  Een silo voor wateropslag is op dit moment een te grote investering, vindt de kweker, en het water uit de bron is relatief zout. Vandaar dat Hemmes in deze tijd op leidingwater vertrouwd. In vijf jaar tijd moeten de struiken de maximale omvang en productie hebben. Hoe hoog die productie kan worden, is afwachten. Vorig jaar had hij Hemmes 1.000 kilo. Dit jaar hopelijk zo’n 4.000. Per struik kan de productie oplopen tot zo’n 3,5 kilo. Er zijn drie rassen (Liberty, Elliot en Aurora) aangeplant met oog op oogstspreiding en bewaarbaarheid. Hemmes: ,,Onze productie valt later dan die uit Limburg. Als ik kan zorgen dat deze soorten tot het eind van het seizoen kwalitatief goede bessen geven, oogst ik zeker twee weken langer door.’’ Het ligt in de bedoeling om een deel van productie particulier te verkopen. Daarom denkt iedereen in de firma nu mee over de afzetmogelijkheden en over mogelijkheden om blauwe bes in de regio meer bekendheid te geven. Bij die overwegingen gaat het alle kanten op, van een verkoopautomaat, en bezoeken aan bakkers en groenteboeren, tot een website, een ijsmakerij, of de uitgifte van lekkermakende folders voor de toeristen die de kust komen bezoeken, Hemmes: ,,Eigenlijk moeten blauwe bessen zichzelf kunnen verkopen. vooral als je nagaat wat een bijzonder product het eigenlijk is: erg lekker, maar daarnaast supergezond en met een hoog gehalte kankerwerende antioxydanten.’’

Geluk gehad
Hij prijst zich gelukkig dat de productie geleidelijk op gang komt. Dan is er tijd om een naam en een klantenbestand op te bouwen. Het had echter niet veel gescheeld of er had geen blauwe bes in Breezand gestaan. Een week na de aanplant van de struiken kwam Hemmes hard in aanraking met de bak van zijn omvallende heftruck. De truck reed achteruit de sloot in en was niet meer te ontwijken. Nu, ruim anderhalf jaar, met in zijn lijf diverse schroeven en platen, opgelapte organen en een beschadigd zenuwstelsel, is wel duidelijk dat hij niet meer pijnvrij zal worden. Feitelijk is hij gedeeltelijk arbeidsongeschikt.
Hemmes probeert het rustiger aan te doen, maar veel werkzaamheden, zoals leverklaar maken, laat hij niet aan een ander over. ,,Het is dat de bessen al in de grond stonden, anders had ik het niet meer gedaan.’’ Hij wil er eigenlijk niet van weten dat hij door het ongeluk is veranderd, maar toch... ,, Ik ben rustiger geworden. Heb wat meer aandacht voor de dingen om me heen.‘’

Blauwe bes  bevat anthocyaan. Deze stof heeft een goede werking op hart en bloedvaten. De kleurstof kan er onder andere voor zorgen dat de vetophoping (voornamelijk ophoping van cholesterol in de bloedvaten verminderd. Hierdoor wordt de doorbloeding van de bloedvaten beter.  Daarnaast bevatten blauwe bessen antioxidanten. Deze spelen een belangrijke rol bij het verouderingsproces. Antioxidanten werken ontstekingsremmend, cholesterolverlagend en beschermen tegen verschillende ziektes, zoals kanker.